İndoneziya sahillərində tapılan sirli sualtı dron dəniz hüququnda yeni mübahisə yaradıb
İndoneziyalı balıqçıların aprelin 6-da Lombok yaxınlığında tapdıqları torpedoşəkilli obyekt beynəlxalq dəniz hüququ müstəvisində ciddi suallar doğurub.
“Seanews.az” xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, Çin şirkətinə məxsus olduğu ehtimal edilən bu sualtı dronun (UUV) hüquqi statusu hələ də müəyyənləşməyib. BMT-nin Dəniz Hüququ Konvensiyasına (UNCLOS) görə, dənizlərdən sərbəst keçid hüququ yalnız "gəmi" statusuna malik olan vasitələrə şamil edilir. Lakin tapılan cihazın bayrağının olmaması, müstəqil şəkildə su üzərinə çıxa bilməməsi və İndoneziya hakimiyyəti ilə əlaqə qurmaq qabiliyyətinin yoxluğu onun "gəmi" kimi tanınmasını çətinləşdirir. Əgər bu aparat gəmi hesab olunmazsa, İndoneziyanın onu müsadirə etmək hüququ yaranır.
Məsələnin digər tərəfi isə cihazın fəaliyyət növü ilə bağlıdır. Aparatın üzərindəki sensorlar, sonar və okeanoqrafik kabellər onun kəşfiyyat və ya elmi tədqiqat məqsədilə istifadə edildiyini göstərir. Beynəlxalq qaydalara əsasən, İndoneziyanın daxili sularından keçən hər hansı bir vasitənin əvvəlcədən icazə almadan tədqiqat aparması qadağandır. Əgər bu dron "dövlət gəmisi" statusuna malikdirsə, onun suveren toxunulmazlığı ola bilər ki, bu da İndoneziyanın sadəcə cihazın ölkə sularından çıxarılmasını tələb etmək hüququ ilə məhdudlaşması deməkdir.
Bu insident dəniz təhlükəsizliyi sahəsində daha böyük bir problemi — pilotsuz sualtı aparatların yaratdığı gizli təhdidləri gündəmə gətirir. Nüvə sualtı qayıqlarından fərqli olaraq, bu kiçik və aşkarlanması çətin olan dronlar heç bir bayraq daşımadan və heyət olmadan strateji su yollarında səssizcə məlumat toplayır. İndoneziya kimi arxipelaq dövlətləri üçün bu cür cihazların hüquqi tənzimlənməsi və onlara qarşı görüləcək tədbirlərin müəyyənləşdirilməsi milli suverenliyin qorunması baxımından vacibdir.
